ملا محمد مهدى بن على نقى شريف
99
زاد المسافرين ( فارسى )
هل را با گلاب شيره كشيده ، با ربّ به بنوشند نافع است و تا دوازده روز ميل نمايند و غذا طرف چاشت نخوداب با كباب و طرف شام ترپلو . بدان كه سفوف ارسطو از ادويهء كثير النفع است و به جهت ضعف معده و فساد آن و سوء الهضم بسى نافع و مقوى قلب و دماغ و مفرح است . بالجمله ، در تقويت قلب و دماغ و معده بىنظير است ؛ قدر شربت از نيم مثقال تا يك مثقال و نيم و به جهت هضم غذا بعد از طعام بايد خورد و براى تقويت قلب و دماغ ناشتا بخورند . صفت [ سفوف ارسطو ] اين است : قرفه ، ساذج ، هل ، عود ، اسارون ، مصطكى ، پوست هليلهء كابلى ، اشنه ، فرنجمشك ، نارمشك ، زيرهء كرمانى ، دارچينى ، دار فلفل ، فلفل ، زنجبيل ، قرنفل ، ناردان ، جوزبوا ، قاقله از هريك ، دو مثقال ؛ عنبر ، كافور از هريك ، يك مثقال ؛ نبات ، شش برابر مجموع ؛ اجزاء را نرم كوبيده با هم مخلوط نمايند و نار قيصر كه در اين زمانه يافت نمىشود از اجزاى اين سفوف است چون الحال مفقود است بدون آن مستعمل است . قولنج عبارت است از درد شديد رودهها كه سبب آن احتباس ريح و براز است در رودهها و محل اين وجع ، پايين ناف است تا پشت زهار و به طرف راست و چپ ميل مىنمايد به جهت آنكه وضع رودهها به اين نحو است . سبب آن يا بلغم غليظى است كه در رودهها مخلوط با ثفل شده و باعث حبس آنها گرديده . و يا رياحى است غليظه كه در روده محبوس است . و يا ثفل است كه خشك و غليظ شده و در رودهها محبوس مانده . علاج اين است كه منضجى از عنب الثعلب و بابونه و رازيانه و بسفايج از